Allahu i Madhëruar thotë: “O ju që keni besuar, agjërimi ju është bërë obligim… që të bëheni të devotshëm.” (El-Bekare, 183)

Të dashur besimtarë,

Bajrami është dita kur njeriu ka të drejtë të gëzohet. Por është edhe dita kur ai duhet të ketë guximin të mendojë. Sepse gëzimi pa vetëdije është vetëm një pushim i shkurtër nga harresa.
Ramazani kaloi. Dhe ne, si çdo vit, e përcollëm me lutje, me agjërim, me përkushtim. Por pyetja që mbetet pezull mbi ne nuk është: “A agjëruam?”, por: “A u çliruam?” Sepse agjërimi, në thelbin e vet, nuk është një akt urie. Është një akt lirie. Është një përpjekje për ta çliruar njeriun nga tirania e vetvetes. Nga ajo pjesë e tij që kërkon gjithmonë më shumë, më lehtë, më shpejt, pa pyetur nëse është e drejtë dhe e lejuar.
Dhe këtu lind një dyshim i heshtur, por i domosdoshëm: Ndoshta kemi mësuar të përmbahemi nga buka, por jo nga e keqja! Ndoshta kemi heshtur nga etja, por jo nga fjala që lëndon? Ndoshta kemi duruar urinë, por jo të vërtetën?
I Dërguari i Allahut (paqja qoftë mbi të) ka thënë:
“Kush nuk heq dorë nga fjala e keqe dhe nga veprimet sipas saj, Allahu nuk ka nevojë që ai të heqë dorë nga ushqimi dhe pija.”
Kjo nuk është një fjali për t’u dëgjuar lehtë. Është një thirrje për ta çmontuar iluzionin e një devotshmërie që mjaftohet me formën.
Sepse ekziston gjithmonë rreziku që njeriu të bëhet i përpiktë në ritual dhe i shpërqendruar në moral. Të jetë i kujdesshëm në atë që ha, por i pakujdesshëm në atë që thotë. Të frikësohet nga një gabim i vogël në adhurim, por të pajtohet me padrejtësi të mëdha në jetë.
Dhe atëherë, Ramazani kthehet në një zakon të përvitshëm, jo në një tronditje të brendshme deri në çlirim, në liri të përhershme që na e urdhëron Krijuesi ynë i Gjithëpushtetshëm.

Të dashur vëllezër dhe motra,

Bajrami nuk është shpërblimi për një muaj të kaluar. Është prova nëse ai muaj ka lënë gjurmë.
Nëse pas Ramazanit njeriu kthehet i njëjtë, atëherë ai vetëm ka kaluar nëpër kohë, por jo nëpër përvojë.
Prandaj, ndoshta duhet ta kuptojmë Ramazanin ndryshe: jo si një periudhë që përfundon, por si një standard që na gjykon. Jo si një muaj që e presim, por si një pasqyrë nga e cila nuk mund të ikim. Sepse agjërimi i vërtetë fillon pikërisht atëherë kur nuk është më obligim. Kur askush nuk të sheh, por ti zgjedh të përmbahesh. Kur tundimi është i lehtë, por ti zgjedh të mos biesh.
Kur fjala e keqe është e shpejtë, por ti zgjedh heshtjen. Kur pushtetin e ke të konsoliduar e të fuqishëm, por t’i zgjedh të nënshtrohesh e të jeshë i mirë e i pastër para Fuqiplotit. Ky është Ramazani që nuk ka fund. Sepse, fundi i Ramazanit nuk është çlirimi nga përmbajtja, por fillimi i përgjegjësisë. Nëse gjatë një muaji ne mësuam të themi “jo” ndaj vetes, atëherë pas tij jemi thirrur ta ruajmë këtë “jo” si formën më të lartë të “po”-së ndaj së mirës.
Në të vërtetë, njeriu nuk sprovohet kur nuk ka mundësi të gabojë. Ai sprovohet pikërisht atëherë kur çdo gjë është e lejuar për të, por ai zgjedh kufirin. Kur rruga është e hapur, por ai zgjedh drejtimin. Kur askush nuk e ndalon, por ai ndalet vetë. Kjo është liria që e ndërton agjërimi. Jo liria për të bërë gjithçka, por liria për të mos bërë gjithçka. Jo liria që të shpërndan, por liria që të përqendron. Jo liria që të josh, por liria që të mbron.
Sepse, robëria më e madhe e njeriut nuk është ajo që i imponohet nga jashtë, por ajo që e ndërton brenda vetes pa e kuptuar: robëria ndaj dëshirës, ndaj epshit, ndaj krenarisë, ndaj një vetjeje që nuk di të ndalet, ndaj gënjeshtrës, intrigës, ndaj strategjive për të bërë vetëm keq e për të shpifur.
Dhe pikërisht këtu, agjërimi shndërrohet në një akt të thellë njohjeje. Ai e detyron njeriun të përballet me veten e tij pa zbukurime. Ia heq justifikimet. Ia zbulon dobësitë. Ia nxjerr në pah varësitë.
Natyrisht, kjo përballje nuk është për ta thyer njeriun. Është për ta rindërtuar. Sepse vetëm ai që e sheh veten qartë, mund ta ndryshojë atë me sinqeritet dhe ta përjetojë plotësisht lirinë.
Një nga iluzionet më të rrezikshme është bindja se njeriu mund ta ndajë jetën në pjesë: një pjesë për Zotin dhe një pjesë për veten; një kohë për devotshmëri dhe një kohë për lëshim; një muaj për përmbajtje dhe një vit për shpërndarje. Besimi nuk e njeh këtë ndarje. Ai nuk është një gjendje sezonale. Ai është një mënyrë i rregullt, deri në amshim. Prandaj, sfida më e madhe nuk është të jesh i mirë për një muaj. Sfida është të mos e tradhtosh atë muaj gjatë gjithë vitit.
Sepse çdo kompromis i vogël me të keqen, i bërë me vetëdije, është një hap prapa nga ajo që kemi ndërtuar me mund gjatë Ramazanit. Dhe njeriu, në këtë rrugë, rrallë bie menjëherë. Ai rrëshqet. Pak nga pak. Duke e arsyetuar veten. Duke e zbutur ndërgjegjen. Derisa një ditë, ajo që dikur e shqetësonte, bëhet e zakonshme.
Kjo është arsyeja pse agjërimi nuk është vetëm një ushtrim durimi, por edhe një ushtrim kujtese se kush duam të jemi.
Ndoshta pyetja më e ndershme që mund t’i bëjmë vetes sot është kjo: çfarë do të mbrojmë nga Ramazani, tani që ai ka kaluar? A do ta mbrojmë heshtjen nga fjala e panevojshme?
A do ta mbrojmë ndershmërinë nga lehtësia e mashtrimit? A do ta mbrojmë pastërtinë e zemrës nga ngarkesa e urrejtjes? A do ta mbrojmë përulësinë nga tundimi i arrogancës? Sepse, pa dyshim, ajo që nuk mbrohet, humbet. Dhe ajo që humbet, vështirë rikthehet në të njëjtën formë.
Prandaj, nuk mjafton të kujtojmë Ramazanin për vitin e ardhshëm që do të na vie. Duhet ta vazhdojmë atë. Jo si rit, por si qëndrim. Jo si detyrim, por si vetëdije. Jo si përjashtim, por si rregull në liri e të lirë.
Në këtë reflektim mbi lirinë që na mëson agjërimi, lind një pyetje që nuk është e lehtë, por është e domosdoshme: A ka kuptim liria jonë, nëse ajo mbetet vetëm për ne? A mjafton që ne të jemi të lirë nga e keqja, ndërkohë që diku tjetër, vëllezërit dhe motrat tona nuk janë të lirë as të jetojnë, as të luten, as të vdesin me dinjitet? Sepse ekziston edhe një liri tjetër, një liri që i mohohet njeriut nga dhuna, nga padrejtësia, nga lufta, nga urrejtja që e zhvesh jetën nga kuptimi i saj më themelor.
Ka njerëz që agjëruan këtë Ramazan nën frikë. Ka njerëz që e pritën iftarin me zhurmën e shpërthimeve. Ka njerëz që nuk e arritën Bajramin. Dhe ka nga ata që u larguan nga kjo botë pa pasur mundësi as ta shqiptojnë shehadetin në qetësi, në liri. Kjo nuk është thjesht një tragjedi e tyre. Është një provë për ndërgjegjen tonë. Sepse besimtari nuk jeton i shkëputur nga dhimbja e tjetrit. Ai nuk mund ta përkufizojë shpëtimin e tij pa e ndjerë përgjegjësinë për botën përreth.
Agjërimi na mëson të përmbahemi nga e keqja. Por ai gjithashtu na mëson të mos pajtohemi me të keqen. Na mëson se e mira nuk është vetëm një zgjedhje personale, por një qëndrim ndaj realitetit. Dhe ndoshta, një nga format më të thella të lirisë është kjo: të mos bëhesh indiferent. Sepse indiferenca është forma më e heshtur e dorëzimit.
Pra, le të mos e kuptojmë lirinë tonë si një strehë ku fshihemi nga dhimbja e botës, por si një përgjegjësi për të mos e harruar atë. Le të mos e shohim devotshmërinë si një shpëtim individual, por si një thirrje për mëshirë, për drejtësi, për paqe. Sepse Allahu Mëshirëplotë nuk e shpërblen vetëm atë që largohet nga e keqja, por edhe atë që angazhohet për të mirën. Sepse në fund, nuk do të pyetemi vetëm për atë që kemi shmangur, por edhe për atë që kemi bërë.
Allahu e pranoftë agjërimin tonë, dhe e bëftë atë dritë për ne dhe për të gjithë ata që kanë nevojë për dritë.


Gëzuar Bajramin!

(a.t.)